Untitled Document
ระบบส่งเสริมสุขภาพ (Health Promotion System)
อธิบายภาพ
  1. นิยามของการส่งเสริมสุขภาพ  ระบุว่า การส่งเสริมสุขภาพ คือกระบวนการ (Process) ที่จะ Enabling คน/ชุมชน ให้สามารถที่จะ Control / Improve สุขภาพของตน/ชุมชน  รวมถึงการพัฒนาหรือยกระดับปัจจัยกำหนดสุขภาพ (Health Determinants)
  2. Health Determinants ที่สำคัญและอยู่รอบตัวคน ก็คือ Environment เพราะฉะนั้นถ้าพูดเรื่องการส่งเสริมสุขภาพ ต้องควบคู่กับเรื่องอนามัยสิ่งแวดล้อม (Environmental Health)
  3. เนื่องจากการส่งเสริมสุขภาพคือการพัฒนาทั้ง Health & Health Determinants  การจะพัฒนา Health determinants ได้จำเป็นต้องประสานความร่วมมือกับภาคีเครือข่าย ทั้ง Health Sector และ Non Health Sectors.
  4. กระบวนการในการส่งเสริมสุขภาพ จึงประกอบด้วย 3 กระบวนการหลักคือ
    1. System governance & Internal Process  คือกระบวนการภายในกระทรวงสาธารณสุขทั้งเรื่อง การกำหนดทิศทาง นโยบาย ยุทธศาสตร์ โดยอิงฐานข้อมูลและความรู้ มีการติดตามและเฝ้าระวังสถานการณ์  การติดตามประเมินผล การวิจัยพัฒนา รวมถึงกระบวนการพัฒนาสมรรถนะภาคีเครือข่ายและ Delivery system  เพื่อให้ประชาชนได้รับการคุ้มครอง และได้รับบริการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อมที่มีคุณภาพ และมาตรฐาน
    2. Intersectoral Collaboration Process คือการร่วมกันทำงานกับภาคีเครือข่าย ทั้งในและนอก Health Sectors โดยใช้การ Advocate และ Mediate โดยเครื่องมือในการทำงานร่วมกัน ได้แก่ การทำโครงการร่วม, การใช้ MOU , การกำหนดมาตรฐาน หรือการใช้มาตรการทางกฏหมาย เป็นต้น 
    3. Non Health Sectors Process  ผลของการทำ Intersectoral Collaboration จะทำให้ Non Health sectors เกิด Committment ซึ่งจะยังผลให้เกิดการพัฒนาหรือยกระดับ Health determinants  (Intermediate outcome) ที่จะทำให้ Health Promotion /Enviromental Health outcome รวมถึง Health Outcome ให้ดีขึ้นด้วย
  5. บริการสุขภาพต้องทำทั้งมิติของการส่งเสริม ป้องกัน รักษา ฟื้นฟู  ไม่สามารถแยกทำตามลำพังได้  เพราะฉะนั้นต้องบูรณาการร่วมกับระบบการควบคุมโรค  ระบบบริการสุขภาพ และระบบการคุ้มครองผู้บริโภค  โดยมีเป้าหมายที่จะแก้ปัญหาสาธารณสุขที่เป็นปัญหาสาธารณสุขของประเทศ หรือลด Burden of Disease (ลด DALY)

อธิบายภาพ Internal Process & System governance.
  1. การส่งเสริมสุขภาพ ประกอบด้วย 9 Functions (Apply จาก 6Key Function นพ.ณรงค์ศักดิ์ อังคะสุวพลา)
  2. ด้านซ้ายมือของภาพ จะเป็นส่วนของกลุ่ม Functions ที่เกี่ยวกับ การติดตามและเฝ้าระวังสถานการณ์ (Surveillance ทั้ง Health & Health Determinants)  การติดตามประเมินผลภาพรวมของการส่งเสริมสุขภาพ (M&E)  การวิจัยและพัฒนารูปแบบบริการ รวมถึงเครื่องมือ (Tools) ได้แก่ มาตรฐานหรือมาตรการทางกฎหมาย  เพื่อสร้างและจัดการข้อมูลและความรู้ เพื่อสนับสนุนการกำหนดทิศทาง นโยบาย ยุทธศาสตร์ รวมถึงการกระจายทรัพยากรที่เป็นธรรม
  3. ตรงกลาง คือส่วนของธรรมาภิบาล หรือ System Governance  คือการกำหนด ทิศทาง นโยบาย ยุทธศาสตร์ และการกระจายทรัพยากรที่เป็นธรรม  ซึ่งการตัดสินใจ ต้องอิงข้อมูลและความรู้จากทางด้านขวา เพื่อให้สามารถบูรณาการ และสนับสนุนการดำเนินการให้เกิดประสิทธิภาพทั้ง Health & Non Health Sector เพื่่อและบรรลุเป้าประสงค์ (Health promotion & Environmental Health)
  4. ด้านขวามือ คือเรื่องการเงินการประสานแหล่งทุน การสนับสนุนภาคีเครือข่าย  เพื่อให้สามารถส่งมอบบริการส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม ไปสู่ประชาชน/ชุมชน  รวมถึงการคุ้มครองประชาชนทั้งทางด้านกฎหมาย/กฎบัตร  การได้อยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัยและเอื้อต่อสุขภาพ (Healthy Setting) การมีระบบที่จะคุ้มครองความปลอดภัยจากผลิตสุขภาพ และบริการสุขภาพ)  และการเสริมพลังให้ประชาชน/ชุมชน ให้รู้เท่าทันสุขภาพ (Health Literacy) ซึ่งถือเป็นภูมิคุ้นกันตนเองจาก ปัจจัยเสี่ยง หรือสิ่งคุกคามสุขภาพ

มติที่ประชุมโดยมีรองปลัด น.พ.ณรงค์ สหเมธาพัฒน์ เป็นประธานวันที่ 25 พ.ค.54
  1. ที่ประชุมเห็นชอบกับ Conceptual Frame work ของ การส่งเสริมสุขภาพ ซึ่งประกอบด้วยระบบการส่งเสริมสุขภาพ และ ระบบอนามัยสิ่งแวดล้อม  ที่กรมอนามัยเป็น Focal Point ในการจัดทำ  โดยให้นำประเด็นที่ผู้เข้าประชุมเสนอความเห็นไปดำเนินการในรายละเอียด  โดยต้องศึกษารายละเอียด บนพื้นฐานของสถานการณ์จริงว่า แต่ละ Function ขณะนี้ มีใครเกี่ยวข้อง ของเดิมเป็นอย่างไร มีปัญหาอย่างไร และของใหม่ควรเป็นเช่นไร สามารถแก้ปัญหาเดิมได้จริงหรือไม่
  2. สิ่งที่จะทำต่อ ต้องสามารถตอบโจทย์ 4 ข้อ ดังนี้
    1. ระบบที่พึงประสงค์หรือคาดหวัง เป็นอย่างไร  เมื่อทำไปแล้วประชาชนจะได้อะไร  ผู้รับบริการจะได้อะไร
    2. มี Actors ใดบ้างที่อยู่ในระบบ แต่ละ Actors มีบทบาทและทำหน้าที่อะไร มีความเชื่อมโยงกันอย่างไร
    3. สธ.ทำบทบาทที่สำคัญในระบบนี้ในส่วนใด (ที่เป็นจริงในปัจจุบัน และที่น่าจะเป็น)
    4. วิธีการทำงานเป็นอย่างไร และจะมีโครงสร้างอย่างไรเพื่อให้สามารถทำงานนั้นได้อย่างมีประสิทธิภาพ
  3. ข้อเสนอแนะจากผู้เข้าร่วมประชุม
    1. การจัดทำระบบควรพิจารณาถึงการปฏิบัติได้จริง ไม่ใช่อิงกับทฤษฎีมากไป  ควรให้เกิดเห็นชัดว่าภายใน 3-5 ปีจะเห็นการเปลี่ยนแปลงอะไร  เพราะฉะนั้น โจทย์น่าจะตอบคำถาม ดังนี้
      1. ระบบที่พึงประสงค์หรือคาดหวังคืออะไร
      2. พิจารณาจากสถานการณ์จริงว่า มีใครทำอะไร และ สธ.อยู่ตรงไหนของระบบ ถามความเห็นจากส่วนที่เกี่ยวข้องว่า ใครเหมาะสมที่จะทำบทบาทนั้น
      3. เมื่อทำไปแล้ว ประชาชน ผู้รับบริการจะได้อะไร ควร Priority ออกมาว่าภายใน 3 ปี ควรจะเห็นภาพอะไร
    2. การกำหนดระบบควรพิจารณาอย่างน้อย 4 เรื่อง ได้แก่ การกระจายอำนาจ  กำลังคนไม่น่าจะเพิ่ม งบประมาณที่ไม่น่าจะได้เพิ่มขึ้น และคำนึงในประเด็นว่าประชาชนจะได้อะไร
    3. ตามที่กรมอนามัย นำเสนอ บทบาท ของ การส่งเสริมสุขภาพ น่าจะ group ได้ 4 เรื่องใหญ่คือ
      1. บทบาทของการกำหนดทิศทาง Policy
      2. บทบาทของผลิตและจัดการข้อมูลและความรู้
      3. บทบาทการควบคุมกำกับ ดูแลคุณภาพ และมาตรฐาน รวมถึงเรื่องกฎหมายด้วย
      4. บทบาทของการประสานและพัฒนาภาคีเครือข่าย
    4. ถ้านำวิเคราะห์ตาม Flow chart ของแต่ละ function ก็สามารถที่จะตอบได้ว่าปัญหาคืออะไร  และ Root Cause ของปัญหาคืออะไร เพื่อหาวิธีการแก้ไข  เช่น ถ้าเกิดจาก mangement มาแก้ที่ Management  โดยไม่จำำเป็นต้องไปปรับโครงสร้าง
    5. ให้ทำรายละเอียดในประเด็นดังต่อไปนี้
      1. Define คำว่า Health sectors
      2. ในแต่ละ Functions ใช้ Tools อะไร (ความรู้ กฎหมาย Finance)
      3. Mapping stakeholder
      4. กำหนด HP & EH Services ให้ชัดเจน
  4. สิ่งที่จะดำเนินการต่อไป
    1. ทั้ง 4 ระบบ (ส่งเสริมสุขภาพ ป้องกันโรค บริการสุขภาพ และคุ้มครองผุ้บริโภค) ให้ไปกำหนด Conceptual Frame work) ของแต่ละระบบ พร้อมกำหนดรายละเอียด และให้ส่ง กพร.กระทรวง เพื่อเวียนให้ผู้จะเข้าร่วมประชุมในวันที่ 14-15 มิ.ย.54 ได้อ่านล่วงหน้า
    2. ทำ Workshop  4 ระบบ โดย น.พ.สมศักดิ์ ชุณห์ฯ เป็นผู้รับผิดชอบกระบวนการในวันที่ 14-15 มิ.ย.54
    3. ทำ Workshop  โดยให้ กพร.(สำนักนายกฯ) เข้าร่วมด้วยในวันที่ 25-26 มิ.ย.54
Model ที่ใช้อ้างอิงในการกำหนด ระบบส่งเสริมสุขภาพและอนามัยสิ่งแวดล้อม

6 Key Functions ของ นพ.ณรงค์ศักดิ์ อังคะสุวพลา
  1. Model of Health promotion Capacity Maping model เป็น System Approach  โดยมองในเรื่อง Governance , Input (Resource) ,Output และ Outcome ทำให้มองไม่ชัดว่าจะทำ Process หรือ Function อะไร
  2. ถ้ามองเชิง Functions  Health Promotion system มี 6 key Functions ได้แก่ ส่วนของ Head Triad ถือเป็นส่วนสร้างความรู้เพื่อให้ Do Right thing ประกอบด้วย Surveillance , M&E , R&D และส่วนของ Hand Triad เป็นการ Implement เพื่อให้บรรลุเป้าหมายคือประชาชน/ชุมชน สามารถ control over and improve thire health and Health determinants  ส่วนนี้ได้แก่ Provider support , Consumer Protection และ Fund holder Alliance  Clickดูรายละเอียด
  3. นำ Model ทั้ง 2 มาร่วมพิจารณาเพื่อให้มองให้เห็นทั้งมิติของ System และ Functions 

Capacity ของระบบส่งเสริมสุุขภาพ
System Governance
B.1 Governance
  1. Mandate to Health Promotion. -->ระบบ Building Capacity (Bangkok Charter)
  2. Strategic vision and Leadership  -->ระบบ Building Capacity (Bangkok Charter)
  3. Instutional link and Relationship. -->Partnership & Alliance (Bangkok Charter)
B.2 Policy Environment
  1. Healthy public policy and plan. -->Building healthy public policy หรือ Health in all policies (Ottawa Charter)
  2. Health sector policies and plans -->Building healthy public policy หรือ Health in all policies (Ottawa Charter)
B3.System Input
  1. Work force -->ระบบ Building Capacity (Bangkok Charter) ในทุก ๆ stakeholders / ภาคีเครือข่าย / ระดับ
  2. Financial and funding  -->ระบบ Building Capacity ในส่วนของ Infrastructure และ Investment (Bangkok Charter)
  3. Program delivery System.-->Re oriented Health Service system (ottawa Charter)
  4. Health information System. -->ระบบ Building Capacity แล Investment ในส่วนของ Infrastructure (Bangkok Charter)
** information system  แยกย่อยเป็น
  1. ระบบเฝ้าระวัง Health Determinants  รวมเรื่อง Environmental health.
  2. ระบบการ M&E
  3. ระบบข้อมูลเพื่อการจัดทำ Policy Formulation -->Policy Advocacy -->Law and Regulation.
  4. ระบบข้อมูล เพื่อ Manage Information -->Knowledge -->wisdom และ ICT for enhance knowledge (สื่อประเภทต่างๆ)
B4.System Output
  1. Program to improve poulation health.--> Re oriented Health Service system (ottawa Charter)
  2. Health promotion services in clinical Setting -->Re oriented Health Service system (ottawa Charter) และ HPH Standard

 
 
  1. Download  Draft ที่ 1 . Health Promotion System Manual
  2. Download  One Page Summary 8 Key Function of Health Promotion & Env Health System
หมายเหตุ 
  1. System Governance จะทำหน้าที่เกี่ยวกับ การดูและระบบส่งเสริมสุขภาพทั้งระบบ ได้แก่
    • การกำหนดทิศทาง นโยบาย และยุทธศาสตร์ของระบบการส่งเสริมสุขภาพ รวมถึงเรื่องการติดตามและประเมินผล
    • การประสานภาคีเครือข่าย หุ้นส่วน และพันธมิตรในระบบการส่งเสริมสุขภาพทั้งในและนอก Health sectors  เพื่อร่วมกันจัดทำแผนบูรณาการเพื่อบรรลุ Health promotion outcome รวมถึงปรับปรุง Health Determinants ที่อยู่นอก Health Sector.
    • การศึกษาภาพรวมทางด้านการเงิน การคลังของระบบสุขภาพ เพื่อ กำหนดงบประมาณต่อหัวประชากรที่เหมาะสม เพื่อใช้ในระบบการส่งเสริมสุขภาพ รวมถึงชุดสิทธิประโยชน์ในด้านการส่งเสริมสุขภาพ และประสาน และประสาน Funding Agencies ในระบบส่งเสริมทั้งในและนอก Health sectors เพื่อให้การบริหารการเงินการคลังในระบบส่งเสริมสุขภาพมีประสิทธิภาพ ละเกิดประสิทธิผล
  2. Population Protection & Empowerment ได้แก่
    • การคุ้มครองประชาชนตามสิทธิของพลเมืองที่กำหนดในรัฐธรรมนูญ รวมถึง Human Right ,Reproductive Right
    • การคุ้มครองตามกฎหมายสิ่งแวดล้อม อาหารและยา การอนามัยการเจริญพันธุ์  ฯลฯ
    • การอยู่ใน Healthy Setting ได้แก่ ตลาดสดน่าซื้อ โรงแรมน่าอยู่น่าพัก Healthy Setting  รวมถึง Supportive Environment for Health
    • การได้รับบริการในสถานบริการ ที่ผ่านการรับรองเป็นโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพ โรงพยาบาลสายใยรัก ฯลฯ
    • การที่ประชาชนได้รับการ Empower จนสามารถรู้เท่าทันทางสุขภาพ (Health Literacy)  ซึ่งเป็นการสร้าง Immune เพื่อ stay Healthy หรือ Healthy as possible.

Model ที่ใช้อ้างอิงในการกำหนดระบบ
  1. Model of Health Promotion Capacity Mapping Model (WHO) -->Main Model
  2. National Health Promotion Capacity Mapping in the Western pacific Region - Check List
  3. Four Functions of Health System (จาก Health Promoting Health system)
  4. Halminton Bhatti Model for Health Promotion
  5. Health Determinants
  6. Six Key Functions ของ น.พ.ณรงค์ศักดิ์ อังคะสุวพลา
  7. Five Strategic Actions ของ Ottawa Charter
  8. Five Strategic Actions ของ Bangkok Charter
  9. Definition of Health Systems (WHO)
  10. Health Literacy